Historia Ruchu Narodowego w Zakopanem, w latach 1918-1939

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, życie społeczno – polityczne Zakopanego zdominowała Narodowa Demokracja. Zakopiańskie, formalne, pierwsze Koło Stronnictwa Narodowo – Demokratycznego zorganizowali w 1916 r. inż. Leon Krobicki (notabene na stałe do Zakopanego przeprowadził się z Harklowej dopiero w 1917 r.) i nauczyciel Medard Kozłowski. 

 

W 1919 r. Stronnictwo Narodowo – Demokratyczne w Zakopanem zostało przekształcone w Związek Ludowo – Narodowy, którego przewodniczącym został nikt inny, tylko jeden z twórców zakopiańskiej endecji Medard Kozłowski – zastępcą był ks. Jan Litwin, sekretarzem literat Stanisław Wyrzykowski, a skarbnikiem Jan Wróblewski. Ponad to, do zarządu weszli Antoni Krzyżak i Jan Zembaty.

W pierwszym etapie swojej działalności zakopiańskie Koło ZLN wyznaczyło sobie bardzo ambitne zadanie uzyskania jak największej liczby mandatów w wyborach do Rady Gminy w 1919 roku. Chciano więc utrzymać zdobytą już wcześniej dominującą rolę w Radzie Narodowej będącej formą rządów uformowanej w 1918 r. Rzeczpospolitej Zakopiańskiej. Zgodnie z założeniami udało się jej uzyskać znaczną część mandatów – 16 miejsc w jej składzie – a także utrzymać przewagę polityczną w Radzie Gminnej aż do 1926 r. W 1920 r. wójtem Zakopanego został Medard Kozłowski. Jednocześnie zakopiańscy endecy znaleźli się we władzach powiatowych. Przewodniczącym Zarządu Powiatowego był Wincent Szymborski, sekretarzem dr Józef Diehl, a członkami zarządu wspomniani wyżej Leon Krobicki i Medard Kozłowski – wszyscy byli członkami ZLN.W 1922 r. Medard Kozłowski zostaje posłem do sejmu, szeregi i wpływy narodowców wzrastają w błyskawicznym tempie – wszystko to wpływa na zawiść i zacietrzewienie wśród adwersarzy politycznych.

Od 1925 roku poczet zakopiańskich czasopism uzupełniał tygodnik \”Góral”, który od samego początku jest organem Związku Ludowo-Narodowego.Władze sanacyjne, obawiając się zbytniego wzrostu wpływów narodowych demokratów na zakopiańską społeczność wprowadziły w 1926 r. Zarząd Komisaryczny odsuwając w ten sposób od władzy działaczy ZLN. Tegoż to roku w Zakopanem powstają pierwsze komórki Obozu Wielkiej Polski. Niestety stagnacja spowodowana bezpardonowym przejęciem władzy przez sanacje powoduje chwilową wyrwę w łonie zakopiańskiego Ruchu Narodowego. Oczekiwania odnośnie powołania OWP nie spełniają jednak nadziei.

W wyniku reorganizacji Ruchu Narodowego przez Romana Dmowskiego w 1928 r. ZLN w Zakopanem zostaje przekształcony w Stronnictwo Narodowe. W 1929 roku, po trzyletnim okresie zawieszenia demokracji, odbywają się wybory do rady gminnej. Endecja powoli, aczkolwiek systematycznie odradza swoje wpływy. W latach 30. kierownictwo nad Stronnictwem Narodowym obejmuje Eugeniusz Heyda.

W samym Zakopanem władzę nadal jednak sprawuje sanacja. \”Rządy pułkowników\” w wydaniu uzdrowiskowym doprowadziły do kompletnej ruiny najszlachetniejsze funkcje Zakopanego: turystykę, lecznictwo, a także kulturę w wydaniu innym niż jarmarczne.    Kolejne wybory do Rady Miejskiej wykazały znaczny spadek popularności aktywistów byłego BBWR. W składzie Rady u progu 1939 r. znaleźli się w sporej liczbie przedstawiciele ugrupowań opozycyjnych, gdzie powoli prym zaczęło ponownie wieść Stronnictwo Narodowe. Niestety w latach 30. zakopiańska endecja wydaje się być cieniem tej z lat 20. 

W latach 1929-1939 w Zakopanem działa 4-klasowa prywatna szkoła powszechna im. Św. Teresy, która jest prowadzona pod patronatem Narodowej Organizacji Kobiet. Około 1935 roku w Zakopanem powstaje Ruch Narodowo – Radykalny Podhale Adama Kamińskiego, który to blisko współpracuje z Bolesławem Piaseckim i jego RNR Falanga.

Ciekawostką jest fakt uczestniczenie sześcioosobowej delegacji górali wraz z sztandarem zakopiańskiego koła Stronnictwa Narodowego w pogrzebie Romana Dmowskiego 2 stycznia 1939 r. Zbliżająca się II wojna światowa spowodowała regres w zakopiańskim Ruchu Narodowym. Nie zmienia to jednak faktu, iż zakopiańscy narodowcy w dobie zagrożenia bytu Narodu i Ojczyzny stanęli na wysokości zadania walcząc nie tylko w góralskiej partyzantce – Konfederacji Tatrzańskiej – ale także na wielu frontach II wojny światowej.